Μια πρωτοφανής στα πολιτικά χρονικά της χώρας μεταρρύθμιση, καθώς μετά από δεκαετίες εκλογικών αναμετρήσεων, πλέον Δήμαρχοι και Περιφερειάρχες θα εκλέγονται από την πρώτη Κυριακή, από τις επόμενες εκλογές του 2028.
Η υπερψήφιση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης από την Ολομέλεια της Βουλής είναι μια εκτεταμένη νομοθετική κωδικοποίηση 774 άρθρων – πολιτική παρέμβαση που ανατρέπει άρδην το πολιτικό σκηνικό, επανακαθορίζει τους όρους των προσεχών αυτοδιοικητικών εκλογών και αναδιατάσσει τους συσχετισμούς δυνάμεων σε δήμους και περιφέρειες.
Ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης βάζει οριστικό τέλος στην παραδοσιακή δεύτερη Κυριακή, καθιερώνοντας την εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών από τον α’ γύρο. Ένας «ξαφνικός θάνατος» περιμένει τους υποψηφίους δημάρχους και τους συνδυασμούς, που είχαν συνηθίσει να έχουν το περιθώριο της ενδιάμεσης εβδομάδας για διαπραγματεύσεις με την ελπίδα να κερδίσουν κάτι περισσότερο στην εξουσία της διοίκησης του Δήμου. Είναι χαρακτηριστικό της μεγάλης τομής, ότι σε ερωτήσεις που έχουμε κάνει σε πολιτικά πρόσωπα της περιοχής μας, υποψήφιοι για τις επόμενες εκλογές (διοικούντες, αντιπολιτευόμενοι και όσοι προτίθενται να κατέλθουν) αγνοούν ακόμα το πώς τελικά θα πρέπει να ενεργήσουν, τις πρακτικές και τις στρατηγικές στο νέο τοπίο. Οι επίδοξοι υποψήφιοι δήμαρχοι δεν έχουν αντιληφθεί ακόμα τις δαιδαλώδεις πτυχές του νέου νόμου, βαδίζοντας στα τυφλά και χωρίς ξεκάθαρη στρατηγική προς τις επόμενες κάλπες, που στήνονται σε δύο χρόνια.
Μέχρι σήμερα, ήταν γνωστό ότι η δεύτερη Κυριακή λειτουργούσε ως πεδίο πολιτικών παζαριών, υπόγειων ή φανερών συγκλίσεων και συσπειρώσεων της τελευταίας στιγμής. Υποψήφιοι που δεν μπορούσαν να εξασφαλίσουν την εκλογή τους από την πρώτη Κυριακή, πόνταραν στην «αντισυσπείρωση» του δεύτερου γύρου για να κάνουν την ανατροπή – που έχει συμβεί σε αρκετές περιπτώσεις και σε όμορους δήμους στις τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις.
Με το νέο σύστημα, αυτή η δυνατότητα εξανεμίζεται. Η κίνηση αυτή «κόβει τα φτερά» σε συνδυασμούς και πολιτικούς χώρους που βασίζονταν στη λογική του «δεύτερου πόλου» για να κερδίσουν τη διοίκηση. Πλέον, όποιος θέλει να διοικήσει πρέπει να χτίσει πλειοψηφικό ρεύμα εξαρχής, γεγονός που ευνοεί τους ισχυρούς, ενισχύει το ήδη «δημαρχοκεντρικό» μοντέλο —όπως παραδέχθηκε ανοιχτά και ο ίδιος ο υπουργός στη Βουλή— και συμπιέζει τις μικρότερες παρατάξεις.
Ποιος από τον Δήμο Μεγαρέων μπορεί να ευνοηθεί από το νέο καθεστώς;
Τέλος στους «πολωτικούς», στροφή στους «συναινετικούς»;
Η ανάγκη να κερδηθεί η μάχη από την πρώτη Κυριακή και, κυρίως, η ύπαρξη του μοναδικού ψηφοδελτίου με την εναλλακτική ψήφο, αλλάζει ριζικά τα κριτήρια με τα οποία τα κόμματα και οι παρατάξεις θα επιλέγουν τους υποψήφιους δημάρχους.
Οι υποψήφιοι που βασίζουν την πειθώ τους στην πόλωση, την επιθετική ρητορική και το «φανατικό» κοινό, πλέον αποτελούν ρίσκο. Ένας πολωτικός υποψήφιος μπορεί να συσπειρώνει τη βάση του (πρώτη προτίμηση), αλλά θα εισπράττει μηδενικές δεύτερες προτιμήσεις από τους ψηφοφόρους των άλλων συνδυασμών.
Αυτό που αναμένεται είναι να αναζητηθούν υποψήφιοι με συναινετικό προφίλ, ευρύτερη κοινωνική αποδοχή και χαμηλούς τόνους. Στόχος θα είναι η επιλογή προσώπων που θα μπορούν να οδηγήσουν στη συγκέντρωση του υψηλού ποσοστού του 42%. Γιατί διαφορετικά θα πρέπει να εκκινηθεί η διαδικασία της «εναλλακτικής ψήφου» των ψηφοφόρων – διαδικασία πρωτόγνωρη για τα ελληνικά εκλογικά δεδομένα.
Το «μπέρδεμα» της εναλλακτικής ψήφου στο μοναδικό ψηφοδέλτιο
Η μεγάλη θεσμική και πρακτική «σπαζοκεφαλιά» των προσεχών εκλογών ακούει στο όνομα «εναλλακτική ψήφος». Οι ψηφοφόροι θα έχουν πλέον στα χέρια τους ένα και μοναδικό ψηφοδέλτιο, στο οποίο θα αποτυπώνεται η πρώτη αλλά και η δεύτερη προτίμησή τους.
Αυτό το νέο σύστημα αναμένεται να προκαλέσει σημαντικό «μπέρδεμα» στο εκλογικό σώμα, καθώς απαιτεί μια εντελώς διαφορετική κουλτούρα ψήφου. Πολιτικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η ταυτόχρονη επιλογή δεύτερης προτίμησης μπορεί να οδηγήσει σε απρόβλεπτες καραμπόλες.
Για τους ψηφοφόρους, η διαδικασία γίνεται πιο σύνθετη, με ορατό τον κίνδυνο αυξημένων άκυρων ψηφοδελτίων μέχρι να εξοικειωθεί το κοινό.
Για τους υποψηφίους, αναγκάζονται να κάνουν διμέτωπο αγώνα. Δεν αρκεί πλέον να πείσουν τον ψηφοφόρο να τους βάλει ως πρώτη επιλογή, αλλά πρέπει ταυτόχρονα να φαίνονται «συμπαθείς» και ως δεύτερη επιλογή στους ψηφοφόρους των ανταγωνιστών τους, αλλάζοντας τελείως το ύφος της προεκλογικής εκστρατείας.
Το «τείχος» για τους νέους υποψηφίους και τις μικρές παρατάξεις
Μέχρι σήμερα, ένας νέος υποψήφιος ή ένας ανεξάρτητος, ανατρεπτικός συνδυασμός χρησιμοποιούσε την πρώτη Κυριακή ως «πλατφόρμα καταγραφής δυνάμεων». Πόνταρε στο ότι αν κατέγραφε ένα αξιοσημείωτο ποσοστό (π.χ. 15-20%), θα γινόταν ο ρυθμιστής του δεύτερου γύρου, αποκτώντας ισχυρή διαπραγματευτική δύναμη για τη συν-διοίκηση του δήμου. Με το νέο σύστημα, η δυνατότητα αυτή περιορίζεται δραματικά. Οι νέοι υποψήφιοι κινδυνεύουν να συμπιεστούν από την τάση των ψηφοφόρων για «χρήσιμη ψήφο» ήδη από την πρώτη Κυριακή, καθώς οι πολίτες θα ξέρουν ότι η εκλογή κρίνεται άπαξ.
Η μόνη σανίδα σωτηρίας για έναν νέο ή μικρότερο υποψήφιο είναι να καταφέρει να πλασαριστεί ως η μαζική «δεύτερη επιλογή» των ψηφοφόρων των μεγάλων συνδυασμών. Αν το εκλογικό σώμα τον δει ως μια αξιόπιστη, συμπληρωματική λύση, οι «δεύτεροι σταυροί» μπορεί να τον κρατήσουν ζωντανό στην κατανομή των εδρών ή στην τελική ανατροπή, αν κανένας μεγάλος δεν πιάσει το απαιτούμενο όριο με τις πρώτες προτιμήσεις.
Σφοδρό μέτωπο στη Βουλή και «πυρά» Ανδρουλάκη
Η δομική αυτή αλλαγή προκάλεσε την έντονη αντίδραση σύσσωμης της αντιπολίτευσης. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης, σήκωσε το γάντι, κατηγορώντας την κυβέρνηση για «αποδυναμώση της δημοκρατικής νομιμοποίησης» των τοπικών αρχόντων. Μάλιστα, ο κ. Ανδρουλάκης δεσμεύτηκε πολιτικά ότι, εφόσον το ΠΑΣΟΚ αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας μετά τις εθνικές εκλογές, ο συγκεκριμένος εκλογικός νόμος δεν θα εφαρμοστεί ποτέ.
Από την πλευρά του, ο Θοδωρής Λιβάνιος υπεραμύνθηκε της ρύθμισης, τονίζοντας ότι το προηγούμενο σύστημα είχε εξαντλήσει τα όριά του, φέρνοντας ως παράδειγμα περιπτώσεις του παρελθόντος με ισχνή συμμετοχή της τάξης του 15% στον β’ γύρο, όπου ο τελικός νικητής κατέληγε να παίρνει λιγότερες απόλυτες ψήφους από όσες είχε λάβει ο αντίπαλός του την πρώτη Κυριακή.
Οι άλλες αλλαγές: Τέλη μέσω… ετήσιου λογαριασμού και «όχι» στον ΕΝΦΙΑ
Πέραν του εκλογικού συστήματος, ο νέος Κώδικας φέρνει ριζικές αλλαγές και στην καθημερινότητα των πολιτών από την 1η Ιανουαρίου 2028:
- Αποσύνδεση δημοτικών τελών από το ρεύμα: Τα δημοτικά τέλη παύουν να εισπράττονται μέσω της ΔΕΗ και των λοιπών παρόχων ενέργειας. Καθιερώνεται ένας ενιαίος, ετήσιος λογαριασμός που θα αποστέλλεται στους πολίτες κάθε Ιανουάριο. Το ποσό θα εξοφλείται σε 12 μηνιαίες δόσεις, ενώ θα παρέχεται έκπτωση για εφάπαξ πληρωμή.
- Το «μπλόκο» στην απόδοση του ΕΝΦΙΑ: Ο υπουργός Εσωτερικών απέρριψε κατηγορηματικά την πρόταση του ΠΑΣΟΚ για απόδοση των εσόδων του ΕΝΦΙΑ στους δήμους. Χρησιμοποιώντας το παράδειγμα της Γλυφάδας (που θα εκτοξευόταν από τα 12,8 στα 50 εκατ. ευρώ λόγω εμπορικής αξίας ακινήτων) σε σύγκριση με το Αγρίνιο (που θα έπεφτε από τα 20 στα 12 εκατ. ευρώ), ο κ. Λιβάνιος προειδοποίησε ότι μια τέτοια κίνηση θα δημιουργούσε «τρομερή ασυμμετρία» και τεράστιες οικονομικές ανισότητες μεταξύ των δήμων της χώρας.