ΔΑΣΙΚΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
Η καταστροφική πυρκαγιά δεν αφήνει πίσω της μόνο καμένη γη, αλλά και έναν επικίνδυνο, αόρατο εχθρό για τη δημόσια υγεία. Ο καπνός από την καύση της βιομάζας δεν είναι απλώς μια ενοχλητική μυρωδιά στην ατμόσφαιρα, αλλά ένα τοξικό μείγμα μικροσωματιδίων και χημικών ενώσεων που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές, άμεσες αλλά και μακροχρόνιες βλάβες στο αναπνευστικό μας σύστημα.
Από τις οξείες κρίσεις άσθματος μέχρι τις επιπτώσεις που επιμένουν για μήνες ή χρόνια, η έκθεση στον καπνό αποτελεί μια πραγματική υγειονομική κρίση, η οποία επηρεάζει ιδιαίτερα τα παιδιά, τους ηλικιωμένους και τα άτομα με χρόνιες παθήσεις.
Στο άρθρο που ακολουθεί, ο Ελευθέριος Παπαλευθέρης, MD-MSc, Πνευμονολόγος-Φυματιολογός, αναλύει τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα για τις επιπτώσεις του καπνού στον οργανισμό, καταγράφει τις ομάδες υψηλού κινδύνου και παραθέτει πρακτικές οδηγίες προστασίας, καθώς και τα συμπτώματα-συναγερμού που απαιτούν άμεση ιατρική βοήθεια.
Η εισπνοή καπνού από την καύση βιομάζας σε δασικές πυρκαγιές προκαλεί σοβαρή, άμεση και μακροχρόνια βλάβη στο αναπνευστικό σύστημα, με επιστημονικά δεδομένα να δείχνουν ότι είναι έως και 10 φορές πιο τοξικός για τους πνεύμονες των παιδιών σε σχέση με την τυπική ατμοσφαιρική ρύπανση των πόλεων. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), ο καπνός αυτός αποτελεί μια πραγματική υγειονομική κρίση, καθώς μεταφέρει ένα εξαιρετικά επικίνδυνο μείγμα λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων (PM2.5), μονοξειδίου του άνθρακα, πτητικών οργανικών ενώσεων και τοξικών χημικών. Μεγάλη επιστημονική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο έγκριτο περιοδικό Nature Communications αποδεικνύει ότι τα μικροσωματίδια PM2.5 από δασικές πυρκαγιές έχουν πολύ μεγαλύτερο οξειδωτικό δυναμικό από τη ρύπανση των αυτοκινήτων ή της βιομηχανίας.
Τα σωματίδια PM2.5 έχουν διάμετρο μικρότερη από 2,5 μικρόμετρα. Αυτό τους επιτρέπει να ξεπερνούν τα φυσικά φίλτρα της μύτης, να φτάνουν βαθιά στις κυψελίδες των πνευμόνων και να περνούν απευθείας στην κυκλοφορία του αίματος.
Η χημική σύσταση της καιγόμενης βιομάζας προκαλεί έντονο οξειδωτικό στρες, καταστρέφοντας τα μακροφάγα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που προστατεύουν τους πνεύμονες από λοιμώξεις.
Όπως τεκμηριώνεται από ανασκοπήσεις στο National Institutesof Health (NIH), η βραχυπρόθεσμη έκθεση στον καπνό συνδέεται άμεσα με :
• Οξεία έξαρση άσθματος και ΧΑΠ: Μελέτες δείχνουν κατακόρυφη αύξηση (έως και 68%) στις εισαγωγές στα νοσοκομεία για κρίσεις άσθματος και αναπνευστική δυσχέρεια κατά τη διάρκεια των πυρκαγιών.
• Διαταραχή της πνευμονικής λειτουργίας: Προκαλείται φλεγμονή των αεραγωγών, επίμονος βήχας, συριγμός (σφύριγμα στο στήθος) και δύσπνοια, ακόμη και σε απολύτως υγιείς ανθρώπους.
• Αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων: Η αλλοίωση της άμυνας των πνευμόνων οδηγεί σε συχνότερες περιπτώσεις οξείας βρογχίτιδας και πνευμονίας.
Η ζημιά δεν σταματά μόλις σβήσει η φωτιά. Πρόσφατα ιατρικά δεδομένα δείχνουν ότι:
Σύμφωνα με τις οδηγίες της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας και του ΕΟΔΥ, ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες αντιμετωπίζουν μεγάλο κίνδυνο όπως :
• Παιδιά και Έφηβοι: Οι πνεύμονές τους αναπτύσσονται ακόμα, ενώ αναπνέουν περισσότερο αέρα ανά κιλό σωματικού βάρους σε σχέση με τους ενήλικες.
• Ηλικιωμένοι: Άτομα άνω των 65 (και ιδιαίτερα άνω των 75) παρουσιάζουν κατακόρυφη αύξηση της θνησιμότητας από ΧΑΠ τις ημέρες με έντονο καπνό.
• Άτομα με προϋπάρχοντα νοσήματα: Όσοι πάσχουν από καρδιοπάθειες, άσθμα ή αναπνευστική ανεπάρκεια.
• Πρώτη γραμμή (Πυροσβέστες/Εθελοντές): Λόγω της παρατεταμένης, άμεσης και συχνής έκθεσης σε ακραίες συγκεντρώσεις καπνού.
Η καλύτερη προστασία από τον καπνό των δασικών πυρκαγιών είναι η άμεση ελαχιστοποίηση της έκθεσης στα αιωρούμενα μικροσωματίδια (PM2.5).
Κλείστε ερμητικά όλες τις πόρτες, τα παράθυρα και τυχόν χαραμάδες με βρεγμένες πετσέτες.Χρησιμοποιήστε το κλιματιστικό αποκλειστικά στη λειτουργία ανακύκλωσης εσωτερικού αέρα (internal recirculation) για να μην εισχωρήσει καπνός από έξω.Λειτουργήστε συσκευές καθαρισμού αέρα με φίλτρα HEPA υψηλής αποδοτικότητας στο δωμάτιο όπου περνάτε τις περισσότερες ώρες.Μην ανάβετε κεριά ή τσιγάρα και αποφύγετε το σκούπισμα με ηλεκτρική σκούπα που αναδεύει τα σωματίδια. Αν πρέπει οπωσδήποτε να βγείτε έξω, χρησιμοποιήστε αποκλειστικά μάσκες τύπου N95, KN95 ή FFP2/FFP3. Οι απλές χειρουργικές ή υφασμάτινες μάσκες δενσυγκρατούν τα επικίνδυνα μικροσωματίδια PM2.5. Αποφύγετε οποιαδήποτε έντονη δραστηριότητα ή άσκηση σε εξωτερικό χώρο, καθώς η βαθιά ανάσα εισάγει περισσότερα τοξικά σωματίδια στους πνεύμονες.Κατά την οδήγηση, κρατήστε τα παράθυρα κλειστά και ρυθμίστε τον κλιματισμό του οχήματος στην ανακύκρωση αέρα.
Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας και του CDC, πρέπει να αναζητήσετε αμέσως ιατρική βοήθεια (ή να καλέσετε το ΕΚΑΒ στο 166) εάν παρουσιάσετε εσείς ή κάποιος δίπλα σας:
Άρα αυξημένη επαγρύπνηση και τήρηση των ανωτέρω ώστε να έχουμε την υγεία μας.
ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΠΑΠΑΛΕΥΘΕΡΗΣ MD-MSc
ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ-ΦΥΜΑΤΙΟΛΟΓΟΣ