20 Αυγούστου – Παγκόσμια Ημέρα κατά των Κουνουπιών
Τα κουνούπια δεν είναι απλώς ενοχλητικά, αλλά απειλή για τη Δημόσια Υγεία.
Γράφει ο Θεόφιλος Ρεμπής
Υγειονολόγος – Ειδικός Δημόσιας Υγείας & Διαχείρισης Επιβλαβών Οργανισμών
Η περιοχή των Μεγάρων αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση όπου η οικολογική πραγματικότητα προηγείται της επιδημιολογικής τεκμηρίωσης. Δεν απαιτείται η ύπαρξη επιβεβαιωμένων περιστατικών για να εκτιμηθεί η επικινδυνότητα, το φυσικό, αγροτικό και ανθρωπογενές περιβάλλον συγκροτεί ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα υψηλής καταλληλότητας για την ενζωοτική κυκλοφορία του ιού του Δυτικού Νείλου (WNV).
Το μικροκλίμα των Μεγάρων –θερμό, ξηρό και με εποχιακές καταιγίδες– ενισχύει τη συγκέντρωση στάσιμων υδάτων σε μη φυσικά σημεία, όπως δεξαμενές, φρεάτια και τεχνητές κοιλότητες. Η απουσία συστηματικής καταγραφής και διαχείρισης αυτών, επιτρέπει τη διατήρηση εστιών στασίμων υδάτων, οι οποίες αποτελούν κρίσιμους οικοτόπους αναπαραγωγής για τα κουνούπια του είδους Culex pipiens, φορείς του WNV. Η αγροτική δραστηριότητα επιδεινώνει την κατάσταση, με τις αρδεύσεις να δημιουργούν πρόσθετες εστίες ανάπτυξης κουνουπιών.
Η καλλιέργεια φιστικιάς (Pistacia vera), που κυριαρχεί στην περιοχή και γειτνιάζει άμεσα με τον οικιστικό ιστό, προσελκύει κατά την περίοδο ωρίμανσης των καρπών άγρια πτηνά, κυρίως κορακοειδή. Είδη όπως η σταχτοκουρούνα (Corvus cornix) και η καρακάξα (Pica pica) είναι αποδεδειγμένα δεξαμενές του ιού. Η παρουσία τους σε συνδυασμό με την έντονη δραστηριότητα των Culex δημιουργεί σταθερό υπόβαθρο ενζωοτικής κυκλοφορίας.
Η πτηνοτροφία στην περιοχή, αποτελεί πρόσθετο παράγοντα κινδύνου. Οι μονάδες συγκεντρώνουν άγρια πανίδα και έντομα λόγω ελλιπούς προστασίας των ζωοτροφών και απουσίας αυστηρών μέτρων βιοασφάλειας. Έτσι, δημιουργείται ένα ενιαίο οικοσύστημα διασταυρούμενης μετάδοσης, όπου συνυπάρχουν άγρια πτηνά, παραγωγικά πουλερικά και φορείς-έντομα χωρίς αποτελεσματικούς ρυθμιστικούς μηχανισμούς.
Η έλλειψη μηχανισμού παρακολούθησης πτηνοπανίδας και εντομολογικής δραστηριότητας καθιστά αδύνατη την έγκαιρη ανίχνευση. Δεν υφίσταται συντονισμός μεταξύ κτηνιάτρων, υγειονομικών υπηρεσιών και τοπικών φορέων, παρά τα ιστορικά δεδομένα που αποδεικνύουν την ανάγκη ύπαρξής του. Η εμπειρία του 2018, όταν τα Μέγαρα συγκαταλέγονταν στις πρώτες εστίες μετάδοσης με επιβεβαιωμένα περιστατικά σε ανθρώπους, επιβεβαιώνει την τρωτότητα της περιοχής.
Στα Μέγαρα, μεγάλο μέρος των εστιών εντοπίζεται μέσα σε ιδιωτικές αυλές, γεγονός που καθιστά ανεπαρκή οποιοδήποτε ενιαίο, γενικευμένο πρόγραμμα. Η ουσιαστική αποτελεσματικότητα απαιτεί ειδικό, στοχευμένο πρόγραμμα πόρτα-πόρτα, με υποχρεωτική συμμετοχή των πολιτών και συνέχιση των μέτρων — κατά τα πρότυπα της υποχρεωτικής αποψίλωσης οικοπέδων και της σχετικής δήλωσης συμμόρφωσης.
Μέχρι τη σύνταξη του παρόντος δεν έχει καταγραφεί κρούσμα WNV στα Μέγαρα για το 2025. Η απουσία επιβεβαιωμένων περιστατικών, όμως, δεν ισοδυναμεί με απουσία κινδύνου. Η πρόληψη δεν μπορεί να βασίζεται στην αναμονή, αλλά στην κατανόηση της οικολογικής και χωρικής λειτουργίας του φαινομένου, με ενεργοποίηση όλων των διαθέσιμων τοπικών και επιστημονικών πόρων.