Γράφει: η Αναστασία Ηλιοπούλου, Πτυχιούχος Φιλόλογος Εθνικό και Καποδιστριακό
Πανεπιστήμιο Αθηνών, Μεταπτυχιακό και Ειδίκευση στην Ειδική Αγωγή και
Εκπαίδευση -Μαθησιακές Δυσκολίες
Με την προσέγγιση των διαγωνισμάτων, η καθημερινότητα των οικογενειών μεταβάλλεται αισθητά. Οι ρυθμοί εντείνονται, η πίεση αυξάνεται και η προτροπή «πρέπει να διαβάσεις περισσότερο» καθίσταται συχνό αίτημα προς τους μαθητές. Ως φιλόλογος και ειδική παιδαγωγός, έχω διαπιστώσει επανειλημμένα ότι το καθοριστικό στοιχείο δεν είναι ο αριθμός των ωρών μελέτης, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αυτή πραγματοποιείται.
Πρώτα απ’ όλα, απαιτείται σωστός προγραμματισμός. Η μελέτη της τελευταίας στιγμής δημιουργεί την ψευδαίσθηση της κατάκτησης της γνώσης, η οποία όμως εξαντλείται εξίσου γρήγορα με τον τρόπο που αποκτήθηκε. Η εξεταστέα ύλη θα πρέπει να διαιρείται σε μικρές, σαφώς οριοθετημένες ενότητες και να κατανέμεται σε περισσότερες ημέρες, με τακτικές και σύντομες επαναλήψεις. Η μνήμη ενισχύεται όταν επανερχόμαστε στο ίδιο υλικό σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα και όχι όταν επιχειρούμε να το αφομοιώσουμε μέσα σε μία μόνο βραδιά.
Εξίσου σημαντική είναι η μετάβαση από την παθητική στην ενεργητική μελέτη. Η απλή ανάγνωση και η υπερβολική υπογράμμιση, αν και ευχερείς πρακτικές, δεν διασφαλίζουν την κατανόηση. Αποτελεσματικότερο είναι ο μαθητής να κλείνει το βιβλίο και να αναπαράγει όσα διάβασε με δικά του λόγια, να διατυπώνει ερωτήματα, να συντάσσει σχεδιαγράμματα και εννοιολογικούς χάρτες, να επιλύει ασκήσεις ή να «διδάσκει» την ενότητα σε τρίτο πρόσωπο. Όταν αντιμετωπίζει δυσκολία ανάκλησης, εντοπίζει με ακρίβεια τα σημεία που χρήζουν επανάληψης. Στα φιλολογικά μαθήματα, η προφορική διατύπωση, η σύνταξη περιλήψεων και η σύνδεση των νοημάτων μεταξύ τους αποδίδουν σαφώς περισσότερο από την αποστήθιση κατά λέξη.
Κάθε μαθητής, ωστόσο, διαθέτει τη δική του μαθησιακή φυσιογνωμία. Παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, δυσλεξία ή διαταραχή ελλειμματικής προσοχής χρειάζονται συχνά προσαρμογές: μικρότερα χρονικά διαστήματα μελέτης, οπτική υποστήριξη, χρωματική οργάνωση του υλικού και σταθερό, προβλέψιμο πρόγραμμα. Οι προσαρμογές αυτές δεν συνιστούν «διευκολύνσεις», αλλά τον τρόπο με τον οποίο το συγκεκριμένο παιδί μπορεί να αναδείξει όσα πραγματικά γνωρίζει.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η φροντίδα του οργανισμού. Ο ύπνος δεν αποτελεί πολυτέλεια: κατά τη διάρκειά του ο εγκέφαλος οργανώνει και παγιώνει τις γνώσεις, γι’ αυτό και οι αγρυπνίες υπονομεύουν ακριβώς τον στόχο της μελέτης. Ένα ισορροπημένο πρωινό, η σωματική άσκηση και τα σύντομα διαλείμματα χωρίς χρήση κινητού, ύστερα από 30 έως 45 λεπτά μελέτης, διατηρούν τη συγκέντρωση σε υψηλά επίπεδα.
Τέλος, ο ρόλος των γονέων είναι καθοριστικός, αλλά όχι διδακτικός. Δεν αναμένεται να υποκαταστήσουν τον εκπαιδευτικό, αλλά να εξασφαλίσουν έναν ήσυχο χώρο μελέτης, ένα σταθερό πλαίσιο και ένα κλίμα εμπιστοσύνης. Οι συγκρίσεις με αδέλφια ή συμμαθητές και η υπερβολική πίεση ενισχύουν το άγχος και περιορίζουν την απόδοση. Αξίζει να επαινούμε την προσπάθεια, την επιμονή και την πρόοδο, και όχι αποκλειστικά τον βαθμό.
Ένα διαγώνισμα δεν μετρά την αξία ενός παιδιού. Αποτελεί ευκαιρία να μάθει να οργανώνεται, να διαχειρίζεται την πίεση και να εμπιστεύεται τις δυνάμεις του. Πρόκειται για εφόδιο που θα το συνοδεύει πολύ μετά το τελευταίο κουδούνι.