Του Δημήτρη Γεωργακή,
Αντιδημάρχου Οικονομικών,
Διοικητικών, Προγραμματισμού, Πληροφορικής & Τουρισμού Δήμου Μεγαρέων
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στη χώρα μας βρίσκεται διαρκώς στο επίκεντρο μιας σιωπηλής, καθημερινής μάχης στα μέτωπα της κοινωνίας. Καθώς η εφαρμογή του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ν. 5314/2026) εκτυλίσσεται, οι διοικήσεις των δήμων βρίσκονται σε διαρκή εγρήγορση, ενώ γεννώνται σκέψεις και προτάσεις για την επόμενη μέρα στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Πέρα από την επικοινωνία, υπάρχει και η ουσία και η καθημερινή λειτουργία, που δίνει το τελικό αποτέλεσμα κάθε Διοίκησης. Για αυτό απαιτείται ορθή κατανόηση των νέων προβλέψεων, εντοπισμός των «γκρίζων ζωνών» και αξιοποίηση των ευκαιριών και των προκλήσεων, που φέρνει το νέο θεσμικό πλαίσιο.
Στο πλαίσιο αυτό, η Διοίκηση του Δήμου Μεγαρέων συμμετέχει ενεργά και μεθοδικά σε εξειδικευμένες ημερίδες, όπως η πρόσφατη που διοργανώθηκε από την Ελληνική Εταιρία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ), σε συνεργασία με το Υπουργείο Εσωτερικών, την Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) και την Ένωση Περιφερειών Ελλάδας (ΕΝΠΕ), συμμετείχε αντιπροσωπεία του Δήμου Μεγαρέων.
Στόχος είναι να μετατρέψουμε τις νομοθετικές αλλαγές σε μοχλό ανάπτυξης, δημοσιονομικής ευελιξίας και ταχύτερης εξυπηρέτησης του πολίτη.
Σταχυολογώντας τις αλλαγές, ο νέος Κώδικας επιχειρεί μια εκτεταμένη συστηματοποίηση του κανονιστικού πλαισίου, εισάγοντας σημαντικές τομές που διακρίνονται σε δύο βασικούς άξονες:
- Ο πρώτος άξονας αφορά το σύστημα Διακυβέρνησης:
- Επανέρχεται ο κατά τόπον Αντιδήμαρχος: Ένας θεσμός-κλειδί που ενισχύει την εγγύτητα της διοίκησης στις περιφερειακές ενότητες και τις τοπικές κοινότητες, διασφαλίζοντας την άμεση επαφή με τα προβλήματα της καθημερινότητας.
- Ευελιξία και Άμεση Ανάκληση: Οι Αντιδήμαρχοι ανακαλούνται πλέον ανά πάσα στιγμή και όχι αναγκαστικά μετά το πέρας ενός έτους, ενισχύοντας την ευθύνη, την αμεσότητα και την αποδοτικότητα απέναντι στο παραγόμενο έργο.
- Εξορθολογισμός λειτουργίας Δημοτικού Συμβουλίου: Θεσπίζεται νέος, σύγχρονος κανονισμός λειτουργίας με ρητές διαδικασίες, κλείνοντας τα ερμηνευτικά κενά του παρελθόντος.
- Πυκνότερη Λογοδοσία: Η ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας της δημοτικής αρχής πραγματοποιείται πλέον κάθε 4 μήνες, θωρακίζοντας τη διαφάνεια και τον έλεγχο.
- Ευελιξία συνεδριάσεων σε αποκεντρωμένα σημεία: Προβλέπεται πλέον ρητά ότι το Δημοτικό Συμβούλιο δύναται να συνεδριάζει και σε τόπο διαφορετικό από αυτόν της έδρας του Δήμου (π.χ. σε άλλη δημοτική κοινότητα), φέρνοντας τους θεσμούς πιο κοντά στους πολίτες.
- Επιτάχυνση αποφάσεων και ενίσχυση αρμοδιοτήτων Δημάρχου: Ενισχύονται οι αρμοδιότητες του Δημάρχου, όπως η λήψη αποφάσεων για αναμορφώσεις προϋπολογισμού σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, π.χ. αποδοχής επιχορηγήσεων με αποτέλεσμα την ταχύτερη υλοποίηση των έργων. Καταργείται για τις αντίστοιχες αναμορφώσεις η εμπλοκή της Δημοτικής Επιτροπής, με απλή γνωστοποίηση πλέον προς το Δημοτικό Συμβούλιο.
- Ο δεύτερος άξονας είναι η οικονομική διαχείριση:
- Ενιαία προσέγγιση εσόδων: Παύει η αυστηρή και συχνά αναχρονιστική διάκριση των εσόδων σε τακτικά και έκτακτα.
- Γενικό Αποθεματικό: Θεσπίζεται η υποχρεωτική τήρηση Γενικού Αποθεματικού, το ύψος του οποίου καθορίζεται με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου.
- Ειδικό Αποθεματικό Πολιτικής Προστασίας: Δημιουργείται ειδικό αποθεματικό για την άμεση αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών και την αποκατάσταση των επιπτώσεών τους, με ελάχιστο ύψος το 0,50% των ΚΑΠ και όχι κατώτερο των 20.000€.
- Απλοποίηση Προγραμματισμού: Καταργείται η ψήφιση ξεχωριστού τεχνικού προγράμματος, απλοποιώντας τις διαδικασίες σχεδιασμού.
- Θεσμικές δικλίδες στον προϋπολογισμό: Προβλέπεται ότι εναλλακτικές προτάσεις προϋπολογισμού πρέπει να κατατίθενται από τουλάχιστον το 40% του συνολικού αριθμού των μελών του Δημοτικού Συμβουλίου.
- Ισοσκέλιση Ανταποδοτικών: Θεσπίζεται η υποχρεωτική ισοσκέλιση των ανταποδοτικών υπηρεσιών (όπως η καθαριότητα, ο ηλεκτροφωτισμός, καθώς και οι δημοτικοί παιδικοί, βρεφικοί και βρεφονηπιακοί σταθμοί).
- Ευελιξία στις δαπάνες: Απλοποιούνται οι διατάξεις Ανάληψης Υποχρεώσεων για δαπάνες πάγιου χαρακτήρα.
- Στήριξη της Οικογένειας και του Δημογραφικού: Επιτρέπεται πλέον ρητά η χορήγηση εφάπαξ χρηματικού βοηθήματος σε περιπτώσεις γέννησης τέκνου μόνιμων κατοίκων και δημοτών, κατόπιν κριτηρίων και απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου, με το ύψος να μην μπορεί να υπερβαίνει τις τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ ανά τέκνο.
- Ειδικά κίνητρα: Θεσμοθετούνται ειδικά κίνητρα σε εργαζομένους συγκεκριμένων κατηγοριών δήμων.
Πέρα από τους «Κώδικες» : Η ανάγκη για μια βαθιά θεσμική τομή
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί αναμφίβολα ένα βήμα εκσυγχρονισμού. Όμως, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, οι αγκυλώσεις του ελληνικού δημοσίου δεν πρέπει να διαπερνούν τα δημοκρατικά όργανα των Δήμων. Από τα έδρανα της αντιπολίτευσης έως σήμερα στα έδρανα της διοίκησης, πιστεύω ακράδαντα ότι οι αγκυλώσεις του ελληνικού δημοσίου δεν θα πρέπει να διαπερνούν και τα δημοκρατικά όργανα των Δήμων.
Ο Δήμοι πρέπει να είναι ο πιο άμεσος, ζωντανός και ευέλικτος κρίκος κάθε τοπικής κοινωνίας, να μπορούν να λάβουν ουσιαστικές αποφάσεις, που αντανακλούν τη βούληση των πολιτών.
Για να συμβεί αυτό, το οικοδόμημα της Αυτοδιοίκησης χρειάζεται μια γενναία, εκ θεμελίων αναδιάρθρωση. Τα τελευταία χρόνια, οι ΟΤΑ επιφορτίζονται διαρκώς με νέες, σύνθετες αρμοδιότητες, χωρίς παράλληλα να μεταφέρονται οι απαραίτητοι πόροι και το κατάλληλο προσωπικό, μια πραγματικότητα που εξαντλεί τα όρια της τοπικής διακυβέρνησης.
Μία πρόταση για περισσότερη Δημοκρατία
Αυτό που πρέπει να αναβαθμιστεί θεσμικά, αλλά και ουσιαστικά, είναι τα δημοκρατικά εκλεγμένα όργανα, όπως το Δημοτικό Συμβούλιο και τα κατά τόπους Τοπικά Συμβούλια, να αποκτήσουν επιπλέον αποφασιστικό χαρακτήρα, προκειμένου να υπηρετούν πραγματικά τη Δημοκρατία.
Η λύση δεν είναι η γραφειοκρατική ανακύκλωση, αλλά ο θεσμικός επαναπροσδιορισμός:
- Επιτελικός ρόλος στα Δημοτικά Συμβούλια: Τα πολιτικά όργανα πρέπει να αποδεσμευτούν από τυπικές, διεκπεραιωτικές αποφάσεις (όπως αδειοδοτήσεις ή ολιγόωρες κυκλοφοριακές ρυθμίσεις) που μπορούν να διενεργούνται ταχύτατα σε υπηρεσιακό επίπεδο.
Το Δημοτικό Συμβούλιο οφείλει να χαράσσει στρατηγική, να παράγει πολιτική και να αποφασίζει για τις μεγάλες αναπτυξιακές προτεραιότητες του τόπου, σε άμεση σύνδεση με τις τοπικές κοινωνίες, καθώς οι δήμοι είναι οι πιο «προσιτοί» με τους πολίτες θεσμοί. Οι αποφάσεις τους να εκτελούνται άμεσα και δεσμευτικά από τους αρμόδιους κυβερνητικούς φορείς, τα Υπουργεία ή την Αποκεντρωμένη Διοίκηση.
- Κεντρική υποστήριξη & Διαδημοτικές Συνέργειες: Το κεντρικό κράτος οφείλει να απλοποιήσει και να τυποποιήσει επαναλαμβανόμενες διαδικασίες (μελέτες, διαγωνισμούς-πλαίσιο), ενθαρρύνοντας παράλληλα τις διαβαθμικές συνεργασίες με τις Περιφέρειες και τους όμορους Δήμους. Έτσι, ξεπερνάμε την υποστελέχωση και εξασφαλίζουμε ταχύτητα και τεχνογνωσία. Η Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να παραμένει δέσμια της γραφειοκρατίας και αρμοδιοτήτων, δυσανάλογων των δεδομένων που της αναλογούν από την Πολιτεία, αλλά πρέπει να αποτελέσει τον καταλύτη μιας νέας, αποκεντρωμένης και αποτελεσματικής Ελλάδας.
- Δίκαιο κόστος & πρόσβαση σε τεχνολογίες αιχμής: Οι μικροί και μεσαίοι Δήμοι δεν μπορούν να παραμένουν αποκλεισμένοι από κρίσιμες υπηρεσίες, όπως η κυβερνοασφάλεια και ο ψηφιακός μετασχηματισμός, λόγω δυσανάλογα υψηλού κόστους και έλλειψης ανανεωμένου ανθρώπινου δυναμικού. Απαιτείται κεντρικός σχεδιασμός που θα παρέχει ισότιμα στα σύγχρονα εργαλεία σε κάθε τοπική κοινωνία.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Σήμερα, το Δημοτικό Συμβούλιο λαμβάνει αποφάσεις για μια σειρά από θέματα που έχουν κυρίως υπηρεσιακό χαρακτήρα. Για παράδειγμα, για έγκριση μιας επιχειρηματικής αδειοδότησης (που διέπεται έτσι κι αλλιώς από διοικητικές δεσμευτικές διατάξεις), ή για έγκριση ολιγόωρων κυκλοφοριακών ρυθμίσεων για τη διεξαγωγή ενός αθλητικού γεγονότος. Ζητήματα, όπως πολλά άλλα, που θα μπορούσαν να «τελειώνουν» σε υπηρεσιακό επίπεδο και να μην απασχολούν και το Δημοτικό Συμβούλιο, που έτσι κι αλλιώς δίνει την έγκρισή του χωρίς καμία συζήτηση.
Στον αντίποδα, οι υπηρεσίες κάθε Δήμου είναι επιφορτισμένες με εργασίες, που πολλές φορές απαιτούν συνεχή επιμόρφωση, εξειδίκευση, χρήση νέων τεχνολογιών. Ενώ οι περισσότεροι δήμοι είναι αντιμέτωποι με κύματα συνταξιοδοτήσεων και όχι αναπλήρωσης με πιο νέο, ηλικιακά, προσωπικό που γίνεται δύσκολα φορέας αλλαγής στις νέες διοικητικές απαιτήσεις.
Θα μπορούσε λοιπόν το κεντρικό κράτος να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες απλοποίησης ή τυποποίησης διαδικασιών που επαναλαμβάνονται (όπως διαγωνισμούς, μελέτες για διαδικασίες συμβάσεων ή νομική και διοικητική υποστήριξη για συμφωνίες – πλαίσιο) ή ταυτόχρονα να ενθαρρύνει υπηρεσιακές συνέργειες μεταξύ δήμων με γεωγραφική εγγύτητα ή ακόμα τη διαβαθμική συνεργασία μεταξύ Α’ και Β’ βαθμού τοπικής αυτοδιοίκησης για διαδικασίες διαγωνισμών καθώς οι περιφέρειες διαθέτουν μεγαλύτερη τεχνογνωσία διαδικασιών, που εξασφαλίζει ταχύτητα στην υλοποίηση τους.
Επιπλέον, ένα μεγάλο αγκάθι που αντιμετωπίζουν μεσαίοι και μικροί δήμοι είναι η ακριβή προμήθεια υπηρεσιών: κοστολογούνται σχεδόν για τα πάντα, στο ύψος της απευθείας ανάθεσης, που είναι δυσανάλογο με το κόστος στην ιδιωτική αγορά. Οι δήμοι οδηγούνται τους δήμους σε αδυναμία εκτέλεσης υπηρεσιών, που δυστυχώς φαντάζουν πολυτέλεια αλλά στο σύγχρονο γίγνεσθαι δεν είναι. Ένα παράδειγμα είναι οι υπηρεσίες κυβερνοασφάλειας, ένας τομέας πολύ κρίσιμος για τις οντότητες αλλά που αδυνατούν να τις επωφελούνται.
Οφείλει το κεντρικό κράτος να επαναπροσδιορίσει το μοντέλο διοίκησης των δήμων και το ρόλο των κυρίαρχων πολιτικών του οργάνων στα οποία εκφράζεται μέσω των εκπροσώπων της, η τοπική κοινωνία.
Αν θέλουμε να μιλήσουμε για αποκέντρωση και ισχυρή Ελλάδα, πρέπει να ενδυναμωθούν οι Δήμοι.
Οι Δήμοι δεν μπορεί να είναι μόνο δέκτες παραπόνων ή διαχειριστές κρίσεων, όσων προβλημάτων καταλήγουν μοιραία. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να αντανακλά τη βούληση των τοπικών κοινωνιών και να γίνεται ο καταλύτης εξελίξεων.
Στην Διοίκηση του Δήμου Μεγαρέων, παρά τα μεγάλα προβλήματα, δεν αντιμετωπίζουμε τις θεσμικές αλλαγές ως μια τυπική υποχρέωση, αλλά ως ευκαιρία αναγέννησης. Με σχεδιασμό, δημοσιονομική πειθαρχία, διεκδικητικότητα και αξιοποίηση κάθε διαθέσιμου εργαλείου, μετατρέπουμε τις προκλήσεις σε μετρήσιμο έργο για τον πολίτη. Όραμά μας είναι οι Δήμοι και ο δικός μας Δήμος, ο Δήμος Μεγαρέων σύγχρονος, ανθρώπινος, οικονομικά αυτόνομος και ψηφιακά προσβάσιμος. Ένας Δήμος που δεν διαχειρίζεται κρίσεις σε κάθε επίπεδο καθημερινά, αλλά έχει τη δυνατότητα να διαμορφώνει το μέλλον του.