[quote]
Η ομιλία της ψυχολόγου Δήμητρας Σύρκου στην εκδήλωση του Δήμου Μεγαρέων, με κεντρική ομιλήτρια την Έλενα Ράπτη στα πλαίσια της εκστρατείας “ένα στα πέντε”
[/quote]
Όποιος έχει εργαστεί με ανθρώπους (παιδιά και ενήλικες ) που εμπλέκονται στην παιδική κακοποίηση έχε και την εμπειρία στο πόσο μακροχρόνιες και επώδυνες είναι οι συνέπειες μιας τέτοιας εμπειρίας.
Ο ψυχολογικός τραυματισμός που προκαλεί η παιδική σεξουαλική κακοποίηση έγκειται στην τραυματική σεξουαλικοποίηση και στον στιγματισμό. Τα θύματα βιώνουν έντονα ένα αίσθημα αβοηθησίας και προδοσίας. Δυστυχώς πολλές είναι οι περιπτώσεις που ο θύτης εντοπίζεται στο άμεσο οικογενειακό περιβάλλον του παιδιού και συνδέεται με συγγένεια.
Οι σχετικές έρευνες παρουσιάζουν πόσο αρνητικά επηρεάζει τη λειτουργικότητα των θυμάτων ένα τέτοιο τραυματικό γεγονός. Έναν σημαντικό ποσοστό ενηλίκων που είχαν κακοποιηθεί σεξουαλικά στην παιδική ηλικία παρουσιάζουν συμπτώματα Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες, υψηλά ποσοστά κατάθλιψης και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Στην παιδική ηλικία, εμφανίζουν συχνά χαμηλές επιδόσεις στο σχολείο, έντονα συναισθηματικά ξεσπάσματα, αυτοκτονική συμπεριφορά, εφιάλτες, σεξουαλικές φοβίες. Σαν ενήλικες ενδέχεται να επιλέξουν βάναυσους συντρόφους ή να γίνουν οι ίδιοι. Ειδικότερα, οι έρευνες δείχνουν ότι τα κορίτσια που έχουν κακοποιηθεί έχουν την τάση σαν ενήλικες να επιδεικνύουν παθητικότητα ή να παρουσιάζουν αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, ενώ τα αγόρια παρουσιάζουν μεγαλύτερες πιθανότητες να γίνουν επιθετικά και να λειτουργήσουν οι ίδιοι σαν δράστες.
Όταν ένασεξουαλικά κακοποιημένο παιδί έρχεται στην ψυχοθεραπεία είναι πολύ δύσκολο να ξεκλειδώσεις το συναίσθημα και τις σκέψεις του. Στην τρυφερή παιδική ηλικία, ο άνθρωπος δεν διαθέτει τα κατάλληλα γνωστικά εργαλεία που θα τον βοηθήσουν να κατανοήσει, να επεξεργαστεί και να ενσωματώσει την τραυματική εμπειρία. Ένα παιδί που έχει υποστεί κάποια μορφή βίας αναπτύσσει στρατηγικές αντιμετώπισης που θα το βοηθήσουν να τα βγάλει πέρα στην καθημερινότητα. Τέτοιου είδους στρατηγικές το προστατεύουν από το να κατακλυστεί από τα απειλητικά συναισθήματα που βιώνει. Πρόκειται για μηχανισμούς άμυνας που αποκόπτουν το τραυματικό γεγονός από τη συνείδηση. Αναφέρομαι σε κάποιους συχνούς τέτοιους μηχανισμούς που χρησιμοποιεί το παιδί σε τέτοιες περιπτώσεις ,,,,όπως η ΑΡΝΗΣΗ κατά την οποία το παιδί αρνείται μέσω της συμπεριφοράς του το τραυματικό γεγονός μη μπορώντας να αντιμετωπίσει σκέψεις και συναισθήματα στο συνειδητό επίπεδο. Η ΕΚΛΟΓΙΚΕΥΣΗ ένας άλλος μηχανισμός που αφορά μια προσπάθεια εξήγησης που ζητά να βρει το παιδί για να δικαιολογήσει την κακοποίηση ( π.χ. ένα παιδί μου αναφέρει ότι είναι κακό και αξίζει αυτήν την τιμωρία). Επίσης, συχνά τα παιδιά κάνουν εκφόρτιση των συναισθημάτων του μέσω της επιθετικότητας η της υπερκινητικότητας ή υιοθετούν συμπεριφορές αναζήτησης στοργής σε εξωτερικές πηγές που προσφέρουν ανακούφιση ή παρηγοριά (χρήση ουσιών .,αλκοόλ).
Ο θεραπευτής, λοιπόν, αναλαμβάνει ένα δύσκολο έργο που απαιτεί λεπτό χειρισμό. Πρωταρχικός στόχος είναι να κερδίσει την εμπιστοσύνη του παιδιού, να το ηρεμήσει και να καθησυχάσει τους φόβους του. Κύριο μέλημα του είναι η αναγνώριση των συναισθημάτων και η ταξινόμιση τους. Εξυπακούεται πως σε όλη αυτή τη διαδικασία επιβάλλεται η συνεργασία με την οικογένεια και η υποστήριξη των γονέων. Ενδείκνυνται και περιπτώσεις οικογενειακής ομαδικής θεραπείας, ένα μοντέλο που βοηθά σημαντικά στο μοίρασμα και τη διαχείριση των συναισθημάτων των μελών της οικογένειας.
Ωστόσο, αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι στη δουλεία μας τα πιο συνήθη περιστατικά είναι ενήλικες που έχουν κακοποιηθεί ως παιδιά . Κυρίως εμφανίζονται στη θεραπεία παρουσιάζοντας συμπτώματα δυσάρεστα που έχουν να κάνουν με απωθημένη σεξουαλική κακοποίηση. Τέτοια περιστατικά έρχονται παρουσιάζοντας περίεργες φοβίες που δεν εξηγούνται από το γνωστό παρελθόν ( π.χ. ένας ενήλικας παρουσίαζε φοβία να μην κλειδωθεί στο μπάνιο, χώρος που κατά τη διάρκεια της ψυχοθεραπείας αποκαλύφθηκε ότι είχε συμβεί η κακοποίηση του). Επίσης παρουσιάζουν αμνησία ενός μεγάλου χρονικού διαστήματος της παιδικής ηλικίας, ανεξήγητη αίσθηση ότι κάτι τρομερό τους έχει συμβεί, αποστασιοποίηση κατά τη σεξουαλική επαφή, παραμέληση των σωματικών αναγκών, όνειρα καταδίωξης .
[quote]Η άρνηση του οργανισμού να έχει συνειδητή επίγνωση της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης δε σημαίνει ότι ο οργανισμός δεν υποφέρει από δυσάρεστα συμπτώματα όπως οι διαταραχές πανικού, κατάθλιψη, αυτοκτονικότητα, σεξουαλική δυσλειτουργία, αίσθημα ντροπής, δυσκολία στις διαπροσωπικές σχέσεις, διαταραχές στην πρόσληψη τροφής κ.α.[/quote]
Τα συμπτώματα υφίστανται χωρίς ο ενήλικας να γνωρίζει από πού προέρχονται με συνέπεια συχνά να κατηγορεί τον εαυτό του για αδυναμία να λειτουργήσει όπως οι άλλοι άνθρωποι. Δίνω ένα πρδγ. …μια έφηβη κοπέλα που από τη στιγμή που κακοποιήθηκε άρχισε να τρώει ακατάπαυστα ώστε να κρύψει το γυναικείο σώμα της . Κάτι τέτοιο ερμηνεύεται αρχικά από τον περίγυρο σαν αδυναμία χαρακτήρα ή έλλειψη αυτοελέγχου , ενώ από κάτω βρίσκεται ένα τραυματικό γεγονός που κινητοποιεί όλο αυτόν τον μηχανισμό. Ένα άλλο πρδγ,..μια νεαρή γυναίκα που έχει ξεκινήσει ριψοκίνδυνη και αχαλίνωτη σεξουαλική συμπεριφορά με πολλούς άνδρες σε μια μη συνειδητή απόπειρα να ανακτήσει έλεγχο πάνω στους άνδρες.
Στην ψυχαναλυτική διαδικασία με την επαναφορά των αναμνήσεων και τη θεραπευτική εργασία που θα ακολουθήσει είναι δυνατόν η ψυχική υγεία του ατόμου να βελτιωθεί σημαντικά και τα συμπτώματα να μειωθούν. Η ανάδυση των αναμνήσεων απελευθερώνει την τεράστια ψυχική ενέργεια που καταναλώνεται για να κρατηθούν θαμμένες και επιτρέπει τη χρήση τους για θεραπεία μέσα από μια πορεία κατανόησης και ερμηνείας όσων έχουν συντελεστεί συνειδητά και ασυνείδητα στη ζωή του. Στην ψυχοθεραπεία των παιδιών δεν έχουν προλάβει να ορθωθούν τέτοιες άμυνες και μηχανισμοί όσο συναντάμε στην ψυχοθεραπεία των ενηλίκων, όπου η ψυχαναλυτική προσέγγιση λειτουργεί αρκετά ικανοποιητικά. Ο θεραπευόμενος ανακαλεί αναμνήσεις, έχει τη δυνατότητα να μετατρέψει το ασυνείδητο σε συνειδητό, να εξηγήσει το σύμπτωμα, να κατανοήσει το πώς η κακοποίηση που δέχτηκε σαν παιδί αντανακλάται στη ζωή του σήμερα και να στρέψει τα συναισθήματα ντροπής, θυμού, βρωμιάς εκεί που ανήκουν ανακτώντας την αυτοεκτίμηση του.