Μια ιδιαίτερη στιγμή για τον πολιτισμό έλαβε χώρα την Κυριακή, 1η Φεβρουαρίου. Το ιστορικό Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη» του Δήμου Αθηναίων άνοιξε τις πύλες του ανακαινισμένου ημιυπόγειου χώρου του, φιλοξενώντας την έκθεση «Πάμε σαν άλλοτε…».
Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας είναι οι συμπολίτες μας, Χρήστος και Πόλλυ Κολλιαλή, των οποίων η σπουδαία συλλογή αποτελεί τον κορμό της έκθεσης.
Η ανακαίνιση του χώρου, που πραγματοποιήθηκε με δωρεά της κ. Αικατερίνης Παπαδάκη στη μνήμη της κόρης της, έδωσε τη δυνατότητα στο Μουσείο να αποκτήσει έναν σύγχρονο εκθεσιακό χώρο. Σχεδόν έναν αιώνα μετά την ιστορική έκθεση των «Ανένταχτων» του Νίκου Βέλμου (1928), το αρχοντικό Χατζημιχάλη επιστρέφει συμβολικά στις «υπόγειες» ρίζες του για να τιμήσει δύο εμβληματικούς ναΐφ ζωγράφους: την Έρση-Αλεξία Χατζημιχάλη και τον Γιώργο Σαββάκη. Σχεδόν έναν αιώνα μετά, από την πρώτη έκθεση των “Ανένταχτων” του Νίκου Βέλμου, το 1928, σε ένα υπόγειο της οδού Νικοδήμου στην Πλάκα, το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης “Αγγελική Χατζημιχάλη” επιστρέφει συμβολικά στον δικό του υπόγειο χώρο, τιμώντας δύο ναΐφ ζωγράφους, την Έρση-Αλεξία Χατζημιχάλη (1918-2001) και τον Γιώργο Σαββάκη (1924–2004).
Η έκθεση «Πάμε σαν άλλοτε…» δεν είναι απλώς μια παράθεση έργων, αλλά μια νοσταλγική περιήγηση στην Παλιά Αθήνα και την Πλάκα. Ο Χρήστος και η Πόλλυ Κολλιαλή, με τη γνωστή τους ευαισθησία και το πάθος για τη διάσωση της καλλιτεχνικής μνήμης, προσέφεραν έργα που λειτουργούν ως «θραύσματα βιωμένης ζωής».
Η επιλογή των έργων της Χατζημιχάλη και του Σαββάκη δεν είναι τυχαία, ούτε εξαντλητική. Τα έργα που παρουσιάζονται δεν επιδιώκουν να συνοψίσουν το σύνολο της δημιουργίας τους, ωστόσο λειτουργούν ως θραύσματα βιωμένης ζωής, ως εικόνες που συνομιλούν με τον χώρο, τον χρόνο και τη συλλογική μνήμη της Πλάκας.
Ο συνδυασμός τους δε έχει ξεκάθαρα έναν χαρακτήρα νοσταλγίας της Παλιάς Αθήνας αλλά και ο χρόνος παρουσίασης της έκθεσης δεν μοιάζει τυχαίος, καθώς συμπίπτει με την Κυριακή, που ανοίγει το Τριώδιο, δηλαδή ημερομηνία έναρξης της αποκριάτικης περιόδου, που η περιοχή της Πλάκας ήταν και εξακολουθεί να είναι ο κατ’ εξοχήν τόπος αποκριάτικων εκδηλώσεων.
Η Έρση – Αλεξία Χατζημιχάλη, κόρη της σπουδαίας λαογράφου Αγγελικής Χατζημιχάλη, γεννήθηκε και έζησε στην Πλάκα έως τον θάνατό της, το 2001. Μεγάλωσε σε περιβάλλον με επιρροές από την ελληνική λαϊκή τέχνη, την παράδοση και την ιστορία, ακολουθώντας το επάγγελμα της ξεναγού, ωστόσο είχε παρακολουθήσει μαθήματα κεραμικής στην Αγγλία και φιλοσοφίας στην Αθήνα.
Ξεκίνησε να ζωγραφίζει γύρω στα σαράντα της χρόνια, με την ελευθερία εκείνου που ζωγραφίζει πρώτα για να θυμηθεί και ύστερα για να μοιραστεί. Η πρώτη της έκθεση, το 1962, φιλοξενείται σε μια μικρή γκαλερί στην Πλάκα. Το έργο της είναι πληθωρικό με ένταση στο χρώμα, κυρίως το μπλε, το οποίο συνδυάζει με απλοϊκές γραμμές και μορφές ονειρικές. Η ‘Ερση Χατζημιχάλη συγκαταλέγεται στον κατάλογο naive τέχνης του γαλλικού λεξικού E. Benezit, ενώ έργα της βρίσκονται σε γκαλερί στην Αγγλία, ΗΠΑ και Γαλλία.
Ο Γιώργος Σαββάκης γεννήθηκε στον Μεσοπόλεμο στη γειτονιά του Ψυρρή αλλά έζησε στην Πλάκα, έναν τόπο που σφράγισε καθοριστικά το έργο και τη ματιά του. Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ναΐφ ζωγράφους που κατέγραψαν με ευαισθησία τη ζωή στις γειτονιές της, ενώ από μαθητής ακόμη σχεδίαζε σκηνές από την καθημερινότητα της παλιάς Αθήνας, καταγράφοντας με αφοπλιστική αμεσότητα τη ζωή των δρόμων και των μικρών στιγμών της πόλης.
Η ζωγραφική του Σαββάκη, βαθιά ναΐφ αλλά ουσιαστική, αποτυπώνει τον παλμό της γειτονιάς, επαγγέλματα και ανθρώπινες φιγούρες, χωρίς αυστηρά γραμμικά περιγράμματα, απλές και άμεσες. Άνθρωποι που μοιάζουν να κατοικούν ακόμη στους δρόμους της πόλης σαν ζωντανές μνήμες μιας Αθήνας που αναπνέει μέσα από το έργο του.
Η ζωγραφική του διαδρομή ξεκινά το 1956, πάνω στους τοίχους της ταβέρνας “Βάκχος” στην Πλάκα, για να ακολουθήσουν περισσότερες από σαράντα ταβέρνες, όπου η τέχνη του συναντά τον λαϊκό χώρο και το συλλογικό βίωμα. Το 1973 περνά στον καμβά, αναπτύσσοντας μια εικαστική γλώσσα εμπνευσμένη από την Αθήνα και τα τοπόσημά της, φορτισμένα με έντονο ιστορικό και πολιτισμικό συμβολισμό.
Το 1980 πραγματοποιείται η πρώτη του ατομική έκθεση στην Αθήνα. Ακολουθούν πολυάριθμες ατομικές και συλλογικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, όπου το έργο του αναγνωρίζεται και τιμάται με βραβεία και επαίνους και έργα του να βρίσκονται σε πολλές ευρωπαϊκές γκαλερί και ιδιωτικές συλλογές.
Η έκθεση “Πάμε σαν άλλοτε…” πραγματοποιείται σε συνεργασία με τους συλλέκτες Χρήστο και Πόλλυ Κολλιαλή και από την Συλλογή του Μουσείου. Και οι δύο πάντως μιλούν σε ενεστώτα χρόνο τόσο για την Έρση – Αλεξά Χατζημιχάλη όσο και για τον Γιώργο Σαββάκη, επισημαίνοντας ότι τα έργα των ναίφ ζωγράφων πρέπει να προβάλλονται γιατί είναι έργα που μας καλούν να δούμε την ζωή σαν άλλοτε…πιο όμορφα, πιο ξεκάθαρα, αληθινά και αδιαμεσολάβητα.
Επιμέλεια έκθεσης: Σταυρούλα Πισιμίση, λαογράφος, υπεύθυνη Μουσείου Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης “Αγγελική Χατζημιχάλη” Δήμου Αθηναίων
Πληροφορίες:
- Διάρκεια: Έως 19 Απριλίου 2026.
- Τοποθεσία: Μουσείο «Αγγελική Χατζημιχάλη», Αγγελικής Χατζημιχάλη 6, Πλάκα.
- Ωράριο: Τρ.-Παρ. 11:00-16:00, Σάβ.-Κυρ. 10:00-15:00.
- Είσοδος ελεύθερη.