Γράφει: η Αναστασία Ηλιοπούλου, Πτυχιούχος Φιλόλογος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Μεταπτυχιακό και ειδίκευση στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση -Μαθησιακές Δυσκολίες ΕΚΠΑ
Κάθε χρόνο, με την άνοιξη να ανθίζει και το σχολικό έτος να πλησιάζει στο τέλος του, χιλιάδες μαθητές σε ολόκληρη τη χώρα βρίσκονται αντιμέτωποι με μία από τις πιο απαιτητικές περιόδους της σχολικής τους ζωής: τις προαγωγικές εξετάσεις και τις Πανελλήνιες. Η πίεση που συνοδεύει αυτή την περίοδο είναι, πολλές φορές, βαρύτερη από όσο οι ενήλικες γύρω τους αντιλαμβάνονται.
Το άγχος των εξετάσεων δεν είναι απλώς νευρικότητα. Εκδηλώνεται με αϋπνίες, κεφαλαλγίες, διαταραχές στη διατροφή και έντονη συναισθηματική αστάθεια. Πολλοί μαθητές αισθάνονται ότι η επιτυχία ή η αποτυχία στις εξετάσεις ορίζει την αξία τους ως άτομα,μια παρανόηση που ενισχύεται συχνά από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον. Ιδιαίτερα για τους υποψηφίους των Πανελληνίων, το διακύβευμα φαίνεται τεράστιο: η επιλογή σχολής, η πορεία της ζωής τους, οι προσδοκίες της οικογένειάς τους. Όλα αυτά συμπυκνώνονται σε λίγες ώρες γραπτής εξέτασης, δημιουργώντας ένα κλίμα αφόρητης έντασης.
Ωστόσο, είναι ώρα να πούμε κάτι πολύ σημαντικό, αυτό που πολλοί γνωρίζουν, αλλά λίγοι τολμούν να εκφράσουν: οι Πανελλήνιες εξετάσεις είναι μία στιγμή της ζωής, όχι ολόκληρη η ζωή. Ένας βαθμός δεν μπορεί και δεν πρέπει να ορίζει την πορεία ενός ανθρώπου. Η ζωή είναι μακρά, και οι δρόμοι προς την επαγγελματική εκπλήρωση και την προσωπική ευτυχία είναι πολύ περισσότεροι από όσους φαντάζεται ένας δεκαοχτάχρονος μέσα στην αγωνία της εξεταστικής περιόδου. Τα ΙΕΚ, τα κολέγια, οι σπουδές στο εξωτερικό, η επαγγελματική κατάρτιση, η δυνατότητα επανεξέτασης τον επόμενο χρόνο.Oλα αυτά αποτελούν εναλλακτικές διαδρομές που οδηγούν εξίσου σε μια αξιόλογη και ολοκληρωμένη ζωή. Άλλωστε, η ιστορία είναι γεμάτη από ανθρώπους που δεν ακολούθησαν την «προβλεπόμενη» πορεία και κατάφεραν εξαιρετικά πράγματα.
Η διαχείριση του εξεταστικού άγχους, βέβαια, παραμένει αναγκαιότητα. Ένα ρεαλιστικό πρόγραμμα μελέτης μειώνει σημαντικά το αίσθημα ότι «δεν φτάνει ο χρόνος», καθώς η ύλη που μοιάζει ακατανίκητη ως σύνολο γίνεται διαχειρίσιμη όταν χωριστεί σε μικρά, καθημερινά βήματα. Εξίσου σημαντικός είναι ο επαρκής ύπνος και η σωματική δραστηριότητα· ο εγκέφαλος λειτουργεί βέλτιστα όταν ξεκουράζεται, ενώ ακόμα και μία σύντομη βόλτα κάθε μέρα βοηθά τον οργανισμό να αποφορτιστεί. Οι τεχνικές χαλάρωσης, όπως η βαθιά αναπνοή και οι σύντομες παύσεις κατά τη μελέτη, ανανεώνουν την ενέργεια και βελτιώνουν την απόδοση. Τέλος, η επικοινωνία με έναν έμπιστο ενήλικα γονέα, εκπαιδευτικό ή σύμβουλο, μειώνει το αίσθημα μοναξιάς, καθώς η σιωπή και η απομόνωση συχνά εντείνουν το άγχος αντί να το ανακουφίζουν.
Η αντιμετώπιση του φαινομένου δεν μπορεί να αφορά μόνο τους μαθητές. Απαιτεί συλλογική προσπάθεια από όλους όσοι τους περιβάλλουν. Οι γονείς καλούνται να προσφέρουν συναισθηματική στήριξη χωρίς να προσθέτουν επιπλέον πίεση με συγκρίσεις και υπερβολικές προσδοκίες. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο, υπενθυμίζοντας στους μαθητές ότι η ειλικρινής προσπάθεια έχει αξία ανεξάρτητα από το τελικό αποτέλεσμα. Παράλληλα, οι σχολικοί ψυχολόγοι πρέπει να είναι ουσιαστικά προσβάσιμοι και όχι απλώς τυπικά παρόντες.
Η κοινωνία οφείλει να θυμάται ότι πίσω από κάθε αριθμό βαθμολογίας κρύβεται ένας νέος άνθρωπος με όνειρα, φόβους και μοναδικές δυνατότητες. Η επιτυχία δεν χωράει σε έναν μόνο ορισμό και αυτό είναι το πιο σημαντικό μάθημα που μπορούμε να δώσουμε στα παιδιά μας.