Σε ανοιχτή επιστολή – παρέμβαση, η οποία κοινοποιείται και στο Υπουργείο Πολιτισμού και στην αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων προχωρά ο Σύλλογος Διπλωματούχων Μηχανικών και Τεχνολόγων Μηχανικών Μεγάρων, με θέμα τα μνημεία και τις αρχαιότητες των Μεγάρων.
(Στη φωτογραφία εικόνα αρχείου από το άγαλμα της Νίκης των Μεγάρων, που βρίσκεται στην αποθήκη του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου Αθηνών)
Αναλυτικότερα στην επιστολή αναφέρονται τα εξής:
«Σε κάθε εκσκαφή για μια νέα οικοδομή, σε κάθε δημόσιο έργο, κάτω από τα πόδια μας η ιστορία των Μεγάρων «αναπνέει».
Όλοι επιθυμούμε την ανάπτυξη της πόλης μας. Θέλουμε, όμως, αυτή η ανάπτυξη να συμβαδίζει με την ανάδειξη της ιστορίας μας και όχι να τη θέτει στο περιθώριο. Μια ανάπτυξη που θα μας κάνει υπερήφανους τόσο για την καθημερινή ζωή στην πόλη όσο και για τη σπουδαία ιστορική της διαδρομή, η οποία οφείλει να είναι ορατή και προσβάσιμη σε κάθε σημείο.
Αφορμή για το παρόν κείμενο αποτελούν τα έργα και οι ανασκαφές που πραγματοποιούνται για την ανάδειξη των αρχαιολογικών μνημείων των Μεγάρων. Δυστυχώς, πολλά από αυτά είτε παραμένουν ημιτελή είτε δεν αναδεικνύονται επαρκώς, ώστε να αποκτήσουν την προβολή και τη σημασία που τους αρμόζει.
Το κρίσιμο ερώτημα που απασχολεί μεγάλο μέρος των κατοίκων είναι γιατί αυτός ο ανεκτίμητος πλούτος παραμένει μια «ανοιχτή πληγή» και δεν λειτουργεί ως μοχλός ανάπτυξης για την πόλη.
Σήμερα, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής και το Υπουργείο Πολιτισμού περιορίζονται κυρίως σε σωστικές ανασκαφές και αποσπασματικές παρεμβάσεις, ενώ το Αρχαιολογικό Μουσείο Μεγάρων στεγάζεται σε κτίριο που κρίνεται ανεπαρκές για τις σύγχρονες ανάγκες επισκεψιμότητας, λειτουργικότητας και προσβασιμότητας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περιοχή «Ερκίς», όπου βρίσκεται ένα ανοιχτό αλλά ουσιαστικά άγνωστο στο ευρύ κοινό μνημείο: η Νότια Κρήνη των Μεγάρων, ένα ιδιαίτερα σημαντικό υδρευτικό έργο της αρχαιότητας, το οποίο σήμερα δεν αναδεικνύεται όπως του αξίζει.
Το ίδιο ισχύει για αρχαίους αγωγούς και μνημεία στον κάμπο, καθώς και για εξωκλήσια στα οποία κατά καιρούς γίνονται εργασίες αποκατάστασης, χωρίς όμως επαρκή ενημέρωση των πολιτών ως προς τη θέση και τη σημασία τους.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Μεγάρων στεγάζεται σε κτίριο του 19ου αιώνα, το οποίο παραχωρήθηκε προσωρινά. Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες των αρχαιολόγων, ο χώρος δεν επαρκεί πλέον για να φιλοξενήσει τον μεγάλο όγκο των ευρημάτων που έρχονται στο φως από τις ανασκαφές.
Πώς μπορεί ένας επισκέπτης ή μια οργανωμένη ομάδα να γνωρίσει ουσιαστικά το μουσείο, όταν η πρόσβαση είναι δυσχερής ακόμη και για τους ίδιους τους κατοίκους της πόλης;
Η πραγματικότητα είναι σκληρή: τα αρχαία των Μεγάρων αντιμετωπίζονται συχνά ως εμπόδιο στην ανάπτυξη και όχι ως ένα πολύτιμο πολιτιστικό, κοινωνικό και αναπτυξιακό κεφάλαιο.
Χιλιάδες ευρήματα παραμένουν σε αποθήκες, μακριά από τα βλέμματα πολιτών και επισκεπτών. Σημαντικά μνημεία, όπως ο υπόγειος αγωγός που αποκαλύφθηκε πρόσφατα ή τα κατάλοιπα των αρχαίων τειχών, επανακαλύπτονται για λόγους προστασίας, ελλείψει ενός ολοκληρωμένου σχεδίου ανάδειξης. Ας μην ξεχνάμε και το μεγάλο άγαλμα της Νίκης των Μεγάρων, το οποίο φυλάσσεται σε αποθήκη του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου.
Η Κρήνη του Θεαγένους, ένα από τα σπουδαιότερα υδρευτικά έργα του αρχαίου κόσμου, παραμένει εγκλωβισμένη σε περιορισμένο χώρο, χωρίς τη μεγαλοπρέπεια που της αναλογεί.
Τα λιμάνια της Νισαίας και των Παγών, αν και κηρυγμένοι αρχαιολογικοί χώροι, δεν αποτυπώνουν σήμερα την ένδοξη ναυτική ιστορία των Μεγάρων, της πόλης που ίδρυσε το Βυζάντιο.
Τέλος, όσον αφορά το έργο της ενοποίησης των αρχαιολογικών χώρων (οι λεγόμενοι «κυβόλιθοι»), πρόκειται για μια θετική πρωτοβουλία, η εφαρμογή της οποίας, ωστόσο, έχει δημιουργήσει προβλήματα στην καθημερινότητα πολιτών και οδηγών, τα οποία έχουν ήδη επισημανθεί στη Διοίκηση του Δήμου Μεγαρέων.
Δεν πρέπει να χαθούν άλλες ευκαιρίες. Η πόλη μας διαθέτει το ανθρώπινο δυναμικό, τις δυνατότητες και τα πλεονεκτήματα για να αναδείξει τη μεγάλη της ιστορία σε κάθε γωνιά της.
Η ανάδειξη των αρχαιοτήτων αποτελεί τη μόνη πραγματικά βιώσιμη επένδυση για το μέλλον των παιδιών μας. Ένα ολιστικό σχέδιο ανάδειξης των αρχαιολογικών θησαυρών των Μεγάρων μπορεί να αναβαθμίσει την εικόνα της πόλης, να ενισχύσει την ιστορική της ταυτότητα και να αυξήσει την επισκεψιμότητα. Ήρθε η ώρα η ιστορία μας να μπει επιτέλους στη «βιτρίνα» του Δήμου μας.
Μέγαρα, 21/01/2026
Για το Δ.Σ. του συλλόγου Μηχανικών Μεγάρων
Ο πρόεδρος Κούρσος Θεόδωρος
Ο Γενικός Γραμματέας Κωνσταντής Μακρυγιάννης»