Με θεσμικό πρόσημο και εστίαση στις προκλήσεις της επόμενης ημέρας, ο βουλευτής Δυτικής Αττικής της Νέας Δημοκρατίας, Βαγγέλης Λιάκος, τοποθετήθηκε από το βήμα της Βουλής κατά τη συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση.
Ο Β. Λιάκος υπογράμμισε ότι οι αλλαγές στο Ανώτατο Νομοθετικό Κείμενο της χώρας δεν πρέπει να εγκλωβίζονται στους βραχυπρόθεσμους σχεδιασμούς μιας κυβερνητικής θητείας, αλλά να διαμορφώνουν το πλαίσιο για τις επόμενες δεκαετίες με γνώμονα τη θεσμική σοβαρότητα και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών.
«Η συνταγματική αναθεώρηση είναι από τις λίγες φορές που η Βουλή καλείται να κοιτάξει πέρα από τον πολιτικό χρόνο, πέρα από τη διάρκεια μιας κυβερνητικής θητείας ή μιας κοινοβουλευτικής περιόδου, και να λαμβάνει αποφάσεις με ορίζοντα τις επόμενες δεκαετίες, ανέφερε κατά την ομιλία του ο Βαγγέλης Λιάκος.
Γι’ αυτό κάθε αναθεώρηση απαιτεί μέτρο, θεσμική σοβαρότητα και, πάνω απ’ όλα, επίγνωση ότι, στο τέλος της ημέρας, δεν υπηρετούμε ούτε την πλειοψηφία ούτε την αντιπολίτευση· υπηρετούμε τη Δημοκρατία.
Το Σύνταγμά μας απέδειξε διαχρονικά την ανθεκτικότητά του. Στήριξε τη Μεταπολίτευση, διασφάλισε τη δημοκρατική ομαλότητα, προστάτευσε τα δικαιώματα των πολιτών και συνόδευσε τη χώρα σε περιόδους μεγάλων προκλήσεων.
Ακριβώς αυτή η ανθεκτικότητα εξηγεί γιατί η ιστορία των συνταγματικών αναθεωρήσεων έχει αποδείξει ότι κάθε γενιά καλείται να προσθέσει τον δικό της κρίκο στην αλυσίδα της θεσμικής εξέλιξης.
Σήμερα, οι συνθήκες είναι διαφορετικές από εκείνες που αντιμετώπισαν οι προηγούμενες αναθεωρητικές διαδικασίες. Η ψηφιακή επανάσταση, η τεχνητή νοημοσύνη, η ταχύτητα διάδοσης της πληροφορίας, αλλά και οι νέες γεωπολιτικές και κοινωνικές προκλήσεις, δημιουργούν ερωτήματα στα οποία η Πολιτεία οφείλει να δώσει θεσμικές απαντήσεις.
Σκοπός, άλλωστε, κάθε συνταγματικής αναθεώρησης είναι να ενισχύει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς.
Γι’ αυτόν τον λόγο, θα σταθώ σε ορισμένες από τις προτεινόμενες διατάξεις προς αναθεώρηση, που αποτυπώνουν την ανάγκη το Σύνταγμά μας να εξελίσσεται μαζί με την εποχή του.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόταση για το νέο άρθρο 5Β, η οποία, κατά τη γνώμη μου, συνιστά μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες της παρούσας αναθεωρητικής διαδικασίας.
Το 2001, με την καθιέρωση του άρθρου 5Α, το Σύνταγμά μας αναγνώρισε έγκαιρα το δικαίωμα συμμετοχής στην κοινωνία της πληροφορίας. Σήμερα, όμως, η πρόκληση δεν αφορά μόνο την πρόσβαση στην τεχνολογία. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο αυτή χρησιμοποιείται.
Η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί νέες δυνατότητες, αλλά και νέες ευθύνες. Γι’ αυτό η πρόταση για το άρθρο 5Β έρχεται να θέσει τις συνταγματικές βάσεις για μια ανθρωποκεντρική αξιοποίησή της, με σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα, στη δημοκρατία και στο κράτος δικαίου.
Καμία εθνική συνταγματική διάταξη, βέβαια, δεν μπορεί, από μόνη της, να ρυθμίσει ένα φαινόμενο παγκόσμιας εμβέλειας. Μπορεί όμως να χαράξει μια σαφή θεσμική κατεύθυνση. Η Ελλάδα έχει σήμερα την ευκαιρία να βρεθεί στην πρωτοπορία, ανοίγοντας τον δρόμο για τη συνταγματική κατοχύρωση των αρχών του ψηφιακού συνταγματισμού.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Εξίσου σημαντική θεωρώ και την προτεινόμενη αναθεώρηση του άρθρου 16.
Δεν είναι η πρώτη φορά που παίρνω θέση για το συγκεκριμένο ζήτημα. Το έκανα ήδη από τα χρόνια που ήμουν φοιτητής μέσα από τη ΔΑΠ-ΝΔΦΚ και την ΟΝΝΕΔ. Το έκανα και το 2019, όπου είχα επισημάνει από αυτό εδώ το Βήμα ότι είναι παράδοξο μια χώρα όπως η Ελλάδα, με τη μακραίωνη ακαδημαϊκή της παράδοση, το υψηλού επιπέδου επιστημονικό δυναμικό και τα σημαντικά γεωπολιτικά της πλεονεκτήματα, να μην μπορεί να εξελιχθεί σε διεθνές κέντρο εκπαίδευσης και έρευνας.
Σήμερα έχουμε την ευθύνη να αξιοποιήσουμε αυτή την ευκαιρία.
Η προτεινόμενη αναθεώρηση του άρθρου 16 δίνει, αδιαμφισβήτητα, τη δυνατότητα δημιουργίας μη κρατικών πανεπιστημίων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι υποβαθμίζει το δημόσιο πανεπιστήμιο. Αντίθετα, αποτελεί μια ευκαιρία ώστε το δημόσιο πανεπιστήμιο να γίνει ισχυρότερο, πιο εξωστρεφές και πιο ανταγωνιστικό.
Η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικά πανεπιστήμια, διακεκριμένους επιστήμονες και ένα μοναδικό πολιτιστικό αποτύπωμα. Διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις για να προσελκύσει φοιτητές, ερευνητές και ακαδημαϊκές συνεργασίες από ολόκληρο τον κόσμο, μετατρέποντας την παιδεία σε μοχλό ανάπτυξης, εξωστρέφειας και διεθνούς παρουσίας.
Η συνύπαρξη δημόσιων και μη κρατικών πανεπιστημίων μπορεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου η γνώση, η έρευνα και η καινοτομία θα αναπτύσσονται προς όφελος της κοινωνίας και της νέας γενιάς.
Θα ήθελα να σταθώ σε τρεις ακόμη προτεινόμενες αναθεωρήσεις, αυτές των άρθρων 17, 21 και 24.
Η διεύρυνση της συνταγματικής προστασίας από την έννοια της «ιδιοκτησίας» στην ευρύτερη έννοια της «περιουσίας» ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα της σύγχρονης οικονομικής ζωής.
Την ίδια στιγμή, η συνταγματική μέριμνα για την προσιτή κατοικία αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία το στεγαστικό αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τους νέους ανθρώπους και τις νέες οικογένειες.
Παράλληλα, η ενίσχυση της προστασίας του περιβάλλοντος και η καθιέρωση της αρχής της διαγενεακής δικαιοσύνης αναδεικνύουν ότι η ευθύνη της Πολιτείας δεν περιορίζεται στο σήμερα, αλλά εκτείνεται και στις γενιές που θα ακολουθήσουν.
Τέλος, θα ήθελα να σταθώ στο άρθρο 86, μία από τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις της προτεινόμενης αναθεώρησης.
Η συζήτηση αυτή δεν είναι καινούργια. Ήδη πριν από τρεις δεκαετίες, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης είχε επισημάνει ότι οι υπουργοί δεν πρέπει να απολαμβάνουν δικαστικά προνόμια αλλά να υπάρχει και η αναγκαία θεσμικήισορροπία. Το 2019 έγινε ένα πρώτο αποφασιστικό βήμα με την κατάργηση της ειδικής αποσβεστικής προθεσμίας για τα αδικήματα των υπουργών. Σήμερα προτείνουμε ένα ακόμη βήμα, ενισχύοντας τον ρόλο της Δικαιοσύνης από το πρώτο στάδιο της ποινικής διερεύνησης.
Η προτεινόμενη αναθεώρηση αποσαφηνίζει τους θεσμικούς ρόλους. Η Δικαιοσύνη αναλαμβάνει να κάνει αυτό που της αναλογεί και η Βουλή διατηρεί τις αρμοδιότητες που της αναγνωρίζει το Σύνταγμα. Πρόκειται για μια πιο καθαρή θεσμική αρχιτεκτονική, που υπηρετεί αποτελεσματικότερα τις αρχές του κράτους δικαίου.
Σε μια ώριμη Δημοκρατία, η λογοδοσία πρέπει να είναι ουσιαστική. Όποιος παρανομεί οφείλει να λογοδοτεί. Όποιος όμως ασκεί με εντιμότητα τα καθήκοντά του πρέπει να μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις χωρίς τον φόβο ότι κάθε πολιτική επιλογή θα μετατρέπεται αυτομάτως σε ποινική υπόθεση.
Αυτή είναι η θεσμική ισορροπία που επιδιώκει η αναθεώρηση του άρθρου 86.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Η σημερινή ημέρα, η επέτειος της Αποκατάστασης της Δημοκρατίας, προσδίδει ιδιαίτερο συμβολισμό στη συζήτησή μας.
Πέρα από την αποκατάσταση της δημοκρατικής ομαλότητας, μία από τις σημαντικότερες παρακαταθήκες του Κωνσταντίνου Καραμανλή ήταν η θεμελίωση ενός ισχυρού συνταγματικού πλαισίου, που επέτρεψε στη χώρα να διανύσει τη μακροβιότερη περίοδο δημοκρατικής σταθερότητας της ιστορίας της.
Δική μας ευθύνη σήμερα είναι να διατηρήσουμε αυτή την παρακαταθήκη ζωντανή. Να αναθεωρούμε το Σύνταγμα όταν οι ανάγκες της εποχής το απαιτούν, χωρίς να αλλοιώνουμε τις θεμελιώδεις αρχές του.
Γιατί οι δημοκρατίες αντέχουν όταν οι πολίτες εμπιστεύονται τους θεσμούς τους. Και αυτή είναι, τελικά, η μεγαλύτερη ευθύνη όλων μας».